ENGELSİZ ODTÜ BİRİMİ

"Engel de gör Kütüphaneyi" Etkinliği Nedir?

23 Mayıs 2014 tarihinde, Engelsiz ODTÜ Birimi, Engelsiz ODTÜ Topluluğu ve ODTÜ Kütüphanesi tarafından ikincisi düzenlenen "Engel de Gör Kütüphaneyi", ODTÜ öğrencilerinin farklı engel türlerini deneyimlemesi; engelli bireylerin bakış açısı ile kütüphanedeki engelleri tanımlaması ve bu yolla engelliliğe yönelik farkındalıklarının arttırılması amacıyla düzenlenmiş bir etkinliktir. 12.30-14.30 saatleri arasında gerçekleştirilen etkinliğe 29 kişi katılmıştır. Katılımcılar, etkinlik esnasında etkinlik standına gelerek etkinliğe katılmak isteyen ve engeli olmayan üniversite öğrencileridir. Katılımcılara etkinliğe başlamadan önce, etkinliği tanıtan, karşılaşılacakları olası zorluklar hakkında bilgi veren ve engellilerin deneyimlerinin etkinlikten farklılıklarını açıklayan bir bilgilendirme yazısı verilmiştir (EK 1).

Bu etkinlik esnasında katılımcılar işitme engeli, hareket engeli (kolunu veya elini kullanmayan, koltuk değneği kullanıcısı, tekerlekli sandalye kullanıcısı) ve görme engeli olmak üzere üç engel türünü canlandırarak kendilerine verilen kütüphaneden kitap alma, referans bölümünden tez alma, kütüphane içinde ders çalışma, kütüphane içinde fotokopi çektirme ve reserve bölümünden kitap alma gibi görevlerden birini gerçekleştirmişlerdir. Etkinlik süresi engel türüne ve göreve göre 5 – 25 dakika arasında değişmiştir. Etkinlik sonrasında katılımcılara, etkinlik sürecindeki duygu ve düşüncelerini, etkinlikten öğrendiklerini ve değişime yönelik önerilerini belirtebilecekleri, 4 adet açık uçlu soruya, her soru için en fazla üç yanıt vermelerinin istendiği kısa bir anket uygulanmıştır.

"Engel de gör Kütüphaneyi" Etkinliği Anketi İçerik Analizi Sonuçları

Katılımcıların etkinlik sürecinde yaşadıkları duygulara ilişkin soruya verdikleri yanıtlar incelendiğinde; büyük çoğunluğunun süreç içerisinde olumsuz duygular yaşadıklarını ifade ettikleri görülmüştür. Bu bölümde verilen yanıtlar bir bütün olarak incelendiğinde belirsiz veya bilinmeyen bir durumda kalındığını düşündüren duyguların sıklıkla belirtildiği göze çarpmaktadır. Zorlanmanın (f=10) en sık ifade edilen olumsuz durum olması bu yönde bir örnek oluşturmaktadır. Bunun yanında, korku (f =7), endişe (f = 4) ve yardım ihtiyacı (f = 5) da sıklıkla ifade edilen olumsuz duygulardandır. Ayrıca ihmal edilmişlik (f =1), bunaltı (f =1), huzursuzluk (f =1), yalnızlık (f = 1) sıkıntı (f =1) çaresizlik (f =1) gibi sosyal ortamdan destek alınamadığını vurgulayan duyguların da belirtilmesi dikkat çekici bulunmuştur.

Katılımcılara düşünceleri sorulduğunda ise en temel düşüncenin "engellilerin hayatı zordur" olduğu gözlenmiştir (f =8). Engelliliğin yaşamı olumsuz yönde etkilediğini ve bu olumsuzluğun çoğunlukla engelliler düşünülmeden yapılan binaların ve engeli olmayan insanların yeterince düşünceli olmamasından kaynaklandığı ifade edilmiştir. En sık ifade edilen diğer bir düşünce ise "verilen görevin taklit edilen engel durumuyla yapılıp yapılamayacağıdır" (f= 8). Bu düşünce duygular kısmında verilen "zorlanma" duygusuna paralel olarak katılımcıların, belirsiz bir durumda kaldığının ve engellere karşı kendi performansları üzerine düşündüklerini göstermektedir. Kimi katılımcılar bu durumda kendi kendine yetebileceğini düşünmüş kimileri ise engellilerin nasıl olup da bu engeller karşısında başarılı olduğuna şaşırdığını ifade ettiği görülmüştür. Engelli olmayanların çevrelerine daha duyarlı olması gerektiği ve engellilere yönelik çalışmalara dahil olunmasının önemli olduğunu vurgulayan düşüncelerin belirtildiği de gözlemlenmiştir. Kütüphanenin engelli dostu olmadığı (f =2), engellilere yardım edilmesi gerektiği (f = 2) ve bu tür etkinliklerin engelleri anlamak yönünde faydalı olduğu (f = 2) belirtilen diğer düşüncelerdir. Tüm düşünceler birlikte değerlendirildiğinde, katılımcıların etkinlik sırasında engelli bir bireyin perspektifinden yaşadıkları durumu analiz ettikleri ve çözüme ilişkin düşüncelerini paylaştıkları görülmüştür.

Katılımcılara etkinlikten ne öğrendikleri sorulduğunda genel olarak, kütüphanenin engellilerin kullanımına uygun olmadığına (f =7) yönelik yanıtlar verilerek kütüphanedeki çeşitli engellere cevaplar içinde yer verildiği görülmüştür. "Kendi kendine yetebilmek" (f = 5) gibi ve "Engellilerin hayatını kolaylaştırmalıyız" (f =5) ifadelerin katılımcılar tarafından sıklıkla vurgulandığı görülmüştür. Bu ifadeler katılımcıların taklit ettikleri engel grubunun yeterliliğine yönelik önemli çıkarımlar yaptığını ve engellilerin yaşadığı güçlüklere yönelik farkındalık kazanılarak değişime ilişkin öneriler yaptıklarını düşündürmüştür. "Engellilere yardım etmenin önemini anlamak" (f = 3) ve etkinlik esnasında taklit edilen "Engelle birlikte hareket etmeyi öğrenmek" ( f=3) bu yönde belirtilen ifadelerdir.

Katılımcıların öneriler kısmında verdikleri yanıtlar incelendiğinde kütüphane içinde düzenlemelerin yapılması gerektiği (f =30) ve bu önerilerin detaylıca paylaşıldığı cevaplara rastlanmıştır. Bununla birlikte, engellilik konusunda eğitimlerin artması, engellilere yönelik toplumsal kuralların öneminin vurgulanması, duyarlılığın artması yönünde çalışmalar yapılması, benzeri etkinliklerin yapılması ve engellileri daha rahat ettirecek ortamların oluşturulmasına yönelik önerilerin de ifade edildiği görülmüştür. Etkinlik sonrasında kütüphanenin ulaşılabilirliğinin artması için katılımcıların yaptığı önerilerin, bulundukları alana göre düzenlenmiş hali aşağıdaki gibidir, birden fazla belirtilmiş olan ifadelerin frekansları parantez içinde verilmiştir.

Kapılar ve rampalar:

Kapı girişinde demirler (mazgallar) kaldırılabilir, (f=2)

Girişteki döner kapı değiştirilebilir (f=2)

Girişteki rampa genişletilebilir,

Giriş kapısının önündeki paspas kaldırılabilir,

Kapılar iki yöne de açılabilir ya da tamamen açık bırakılabilir, (f=3)

Referans kapısı değiştirilmeli, engelli kullanımına açılmalı, kapı değiştirilmiyorsa arka taraftan ulaşım sağlanmalı, en kötü ihtimalle danışmandan tezler talep edilebilmeli,

Kapılarda görme engelliler için sesli uyarı sistemi olabilir,

Merdivenler ve zemin:

Merdivenler yanına görme engelliler için yol yapılabilir,

Merdivenler eşit aralıklarla yapılabilir,

Görme engelliler için kabartma zeminli yollar yapılabilir, (f=3)

Asansör:

Asansöre bağlanan girişten sonraki sağdaki "personel only" kapısı sensörlü olabilir,

Asansör girişe daha yakın bir yerde olabilir,

Görme engelliler için asansörde sesli uyarılar olabilir,

Bilgisayarlar:

Bilgisayarlardan en az iki tanesi alçaltılabilir ve engelli kullanımına açık olduğu işaret ve yazıyla belirtilebilir,

Tarama işlemini sesle yapabilmek için bilgisayarlarda sesle yönlendirme seçeneği olabilir,

Kütüphane personeli:

Engellilere yardımcı olacak personel görevlendirilebilir, (f=3)

Yardımcı olacak kişiler yoksa dolaşım için gerekli yönlendirmeler bilgilendirmeler yapılabilir,

Diğer:

Raflarda ara boşluklar genişletilebilir (f=2)

Zıtlık oluşturan nesneler (renkleri ) az gören kişi için yönlendirici oluyor, dikkat edilebilir,

Değerlendirme

Anket sorularına verilen yanıtlar genel olarak değerlendirildiğinde, bu dönem ikincisi düzenlenen "Engel-de gör Kütüphaneyi" etkinliğinin, katılımcıların engelliliğe ve engelli bireylerin deneyimlerine yönelik farkındalık kazandırdığı görülmüştür. Katılımcılar, tekerlekli sandalye kullanarak hareket etmek, beyaz baston kullanarak yön bulmak, kollarını kullanmadan kitap almak, duymadan iletişim kurmak gibi ilk defa deneyimledikleri durumları genellikle zor olarak değerlendirmiş ve çoğunlukla olumsuz duygularını ifade etmişlerdir. Bunun yanı sıra katılımcılar, karşılaşılan engellerin ortadan kalkması için, kütüphane içinde yapılacak olası düzenlemeleri belirtmiş, sadece kütüphanede değil hayatın her alanın engellerin farkında olarak değişime yönelik adımların atılmasının önemine vurgu yapmışlardır. Özetle, küçük bir katılımcı grubuyla ve sınırlı bir mekânda gerçekleştirilse de ikinci "Engel-de gör Kütüphaneyi" etkinliğinin ikincisi, engelliliğe ilişkin farkındalık kazandırma çalışmalarında yaşantısal öğrenmenin önemli rolüne bir kere daha dikkat çektiğini söylemek mümkündür.


Son Güncelleme:
02/08/2017 - 15:22